Opcje to bardzo ciekawe instrumenty… Jak wiecie nadchodzi kryzys finansowy, który można wykorzystać. Jednak przez każdym podjęciem decyzji należy zapoznać się z odpowiednimi narzędziami. W tym celu ten i kolejny artykuł będą poświęcone opcjom giełdowym, które są świetnym narzędziem w trakcie kryzysu finansowego.

Opcje – definicja i podział

Kontrakty opcyjne przez kilka ostatnich dekad cieszą się dużym powodzeniem oraz opiewają niemal na każdy instrument finansowy. Opcja kupna/sprzedaży (call/put) to kontrakt, który daje prawo kupna lub sprzedaży określonej ilości rzeczywistych instrumentów finansowych (czyli instrumentów bazowych), po z góry określonej cenie wykonania, do określonego terminu lub w określonym terminie.

Opcje na akcje – pdstawowa charakterystyka

Typ opcji
Kryterium klasyfikacji: prawo posiadacza opcji do kupna lub sprzedaży akcji
Opcja kupna Opcja sprzedaży
Pozycja długa Pozycja krótka Pozycja długa Pozycja krótka

Rodzaj opcji
Kryterium klasyfikacji: dopuszczalny termin realizacji opcji
Opcje amerykańskie Opcje europejskie

Wymiar pionowy opcji
Kryterium klasyfikacji: relacja ceny bazowej opcji i rynkowej akcji
Opcja w cenie (in-the-money) Opcja po cenie (at-the-money) Opcja nie w cenie (out-of-the-money)

Rynek transakcji opcyjnych
Kryterium klasyfikacji: miejsce dokonywania transakcji
Opcje giełdowe Opcje pozagiełdowe

Opcje kupna i opcje sprzedaży

Opcje dzieli się na dwa podstawowe typy: opcje kupna (call) oraz opcje sprzedaży (put). Opcja call daje posiadaczowi prawo do nabycia instrumentu bazowego po wcześniej określonej cenie oraz z wcześniej ustalonym terminem realizacji. Natomiast opcja put daje możliwość sprzedaży instrumentu bazowego po wcześniej ustalonej cenie oraz z ustalonym terminem realizacji. Cena realizacji opcji nazywana jest ceną wykonania lub ceną bazową (excercise price, strike price). Data określona w kontrakcie to data wygaśnięcia (expiration date, exercise date, maturity).

Zarówno w opcji kupna jak i w opcji sprzedaży można być nabywcą opcji (long position) lub też jej wystawcą (short position). Long position w opcjach kupna polega na nabyciu opcji dającej prawo do zakupu instrumentu bazowego po wcześniej ustalonej cenie, natomiast long position w opcjach sprzedaży daje prawo do sprzedania instrumentu bazowego po wcześniej ustalonej cenie. Short position w opcjach kupna związane jest z wystawieniem opcji, co zobowiązuje jej wystawcę do sprzedaży instrumentu bazowego po wcześniej ustalonej cenie. Short position w opcjach sprzedaży polega zatem na wystawieniu opcji sprzedaży, co zobowiązuje do odsprzedania instrumentu bazowego po wcześniej ustalonej cenie.

Opcje amerykańskie i opcje europejskie

Kolejnym częstym podziałem, jest podział na opcje amerykańskie oraz opcje europejskie. Nabywca opcji amerykańskiej może skorzystać z prawa do nabycia lub sprzedaży instrumentu bazowego, po wcześniej ustalonej cenie, w dowolnym momencie trwania opcji, przed jej wygaśnięciem. Natomiast nabywca opcji europejskiej może ją zrealizować tylko w dniu wygaśnięcia.

Relacja ceny bazowej opcji i ceny rynkowej akcji

Następnym kryterium klasyfikacji opcji, jest relacja ceny bazowej opcji i rynkowej akcji. Można wyróżnić trzy sytuacje, wszystkie zależą od relacji ceny bazowej opcji oraz ceny instrumentu bazowego:

  • opcja w cenie (in-the-money)
  • opcja po cenie (at-the-money)
  • opcja nie w cenie (out-of-the-money)

Gdy opcja jest w cenie, to nabywającemu opcję call lub opcje put opłaca się ją zrealizować, ponieważ w przypadku opcji call cena instrumentu bazowego jest wyższa od ceny realizacji opcji, natomiast w przypadku opcji put cena instrumentu bazowego jest niższa od ceny wykonania opcji.

W przypadku opcji po cenie, nabywającemu nie opłaca się jej realizować, ponieważ nie wiąże się to z żadnymi korzyściami. Cena rynkowa instrumentu bazowego jest taka sama jak kursu wykonania opcji.

Jeśli opcja nie jest w cenie, wówczas nabywającemu opcje call lub put nie opłaca się jej realizować, ponieważ cena rynkowa instrumentu bazowego jest niższa dla opcji call, natomiast dla opcji put cena instrumentu bazowego jest wyższa, niż cena wykonania opcji.

Opcja call long

Opcje - opcja call long
źródło: opracowanie własne

A) Gdy cena akcji spot<0. Jest to przypadek, w którym opcja „nie jest w cenie”, czyli jej nabywcy nie opłaca się wykonywać opcji. Nie skorzysta z prawa wykonania opcji, ponieważ cena rynkowa akcji jest niższa od kursu wykonania opcji.

B) Gdy cena akcji spot=0. Jest to przypadek, w którym opcja „jest po cenie”, czyli nabywcy nie opłaca się wykonywać opcji, ponieważ cena rynkowa akcji i kurs wykonania opcji jest taki sam.

C) Gdy cena akcji spot>0. Jest to przypadek, w którym opcja „jest w cenie”, czyli opłaca się wykonać opcję, ponieważ cena rynkowa akcji jest wyższa od ceny wykonania opcji.

Wymiar pionowy dla opcji put long

Opcje - opcja put long
źródło: opracowanie własne

A) Gdy cena akcji spot<0. Jest to przypadek, w którym opcja „jest w cenie”, czyli nabywcy opłaca się wykonać opcje, ponieważ cena rynkowa akcji jest niższa od ceny wykonania opcji.

B) Gdy cena akcji spot=0. Jest to przypadek, w którym opcja „jest po cenie”, czyli nabywcy nie opłaca się wykonywać opcji, ponieważ jej cena rynkowa akcji i kurs wykonania jest taki sam.

C) Gdy cena akcji spot>0. Jest to przypadek, w którym opcja „nie jest w cenie”, czyli jej nabywcy nie opłaca się wykonywać opcji. Nie skorzysta z prawa wykonania opcji, ponieważ cena rynkowa akcji jest niższa od kursu jej wykonania.

Opcje giełdowe i opcje pozagiełdowe

Kolejnym kryterium klasyfikacji opcji jest sposób oraz miejsce zawierania transakcji. Rynek transakcji opcji na akcje należy podzielić na rynek giełdowy oraz rynek pozagiełdowy. Rynek pozagiełdowy (OTC) lub też inaczej „spoza kontraktu” to ogół transakcji kupna oraz sprzedaży zawieranych poza giełdą. Zawierane w ten sposób transakcje nazywa się obrotem wolnym od regulacji. Oznacza to, że giełdy nie biorą udziału w danej transakcji. Handel OTC odbywa się przeważnie pomiędzy dużymi bankami, biurami maklerskimi oraz ich klientami.

Natomiast na rynku regulowanym, wszystkie transakcje przechodzą przez trzeci podmiot, czyli giełdę. Rynek giełdowy jest silnie regulowany odpowiednimi przepisami prawa, mającymi na celu przede wszystkim ochronę interesów dwóch stron rynku. Dodatkowo narzuca on miejsce oraz godziny handlu.

Premia opcyjna

Premia opcyjna jest ceną opcji. Jest to cena za jaką możemy nabyć opcje lub też otrzymać daną kwotę za jej wystawienia (premium, option price).

Wartość rynkowa opcji, inaczej premia, może być zapisana jako suma dwóch składników, w następujący sposób:

wartość opcji = wartość wewnętrzna opcji + wartość czasowa opcji

Wartością wewnętrzną opcji jest różnica między ceną wykonania opcji, a ceną instrumentu bazowego w chwili wykonania. Wartość wewnętrzną posiadają wyłącznie opcje in-the-money. Dla przykładu, cena akcji Apple wynosi 120$ za jedną akcję, cena realizacji opcji call wynosi natomiast 115$. Zatem wartość wewnętrzna opcji wynosi 5$. Wartość wewnętrzna opcji wynosi 0 w przypadku opcji ATM (at-the-money) oraz OTM (out-the-money).

Wartość czasowa, inaczej nazywana zewnętrzną (time value), jest różnicą pomiędzy premią a wartością wewnętrzną opcji. Jeżeli opcja ma zerową wartość wewnętrzną, to wartość czasowa jest równa premii. Inaczej można stwierdzić, że są to szacunki inwestorów dotyczące opcji o zerowej wartości wewnętrznej, która stanie się opcją ITM. Wartość czasowa zależy od sześciu czynników, którymi są: cena instrumentu bazowego, cena wykonania opcji, czas pozostały do wykonania opcji, zmienność instrumentu bazowego, dywidenda, stopa wolna od ryzyka.

Podstawowym sposobem analizowania poszczególnych czynników, jest założenie, że pozostałe czynniki pozostają stałe. Jest to założenie uproszczone, ponieważ jeden czynnik wpływa na drugi.

Warto zauważyć, że sama premia opcyjna może być przedmiotem spekulacji. Zachęca do tego dźwignia finansowa, która jest dostępna na rynku opcji. Kusi ona spekulantów do kupowania i sprzedawania opcji giełdowych w celu osiągnięcia korzyści na zmianie wartości opcji.

Wskaźniki opcji

Współczynniki greckie pozwalają określić zmianę wartości opcji na wskutek zmiany ceny instrumentu bazowego, ceny wykonania, wolej od ryzyka stopy procentowej, zmienności instrumentu pierwotnego oraz czasu do wygaśnięcia opcji. Oprócz wyznaczenia prawidłowej ceny pozwalają również w lepszy sposób zarządzać ryzykiem. Dzięki współczynnikom greckim, inwestor jest w stanie wykonać bardziej szczegółową analizę pojedynczego kontraktu opcyjnego, jak i strategii złożonych (np. strategie opcyjne dla opcja na akcje). Inwestując w opcje należy zapoznać się z wymienionymi wskaźnikami ryzyka.

Ryzyko Delty

Ryzyko delty określa, o ile zmieni się cena opcji podczas zmiany ceny instrumentu bazowego.

Delta = ∆ zmiana ceny opcji / ∆ zmiana kursu akcji

Delta pokazuje z jaką siłą zmienia się cena opcji podczas zmiany instrumentu bazowego. Dla opcji kupna delta mieści się w przedziale <0;1>,natomiast dla opcji sprzedaży delta mieści się przedziale <-1;0>. Wynika to z faktu, że wzrost lub spadek ceny instrumentu bazowego powoduje jednoczesny wzrost lub spadek ceny opcji. Gdy delta jest równa 0, to zmiana ceny kursu instrumentu bazowego, na jaki opiewa opcja, nie ma wpływu na notowania opcji. Delta jest równa 0 lub oscyluje koło 0 dla opcji daleko poza ceną. Gdy delta wynosi -1 oznacza to, że opcja sprzedaży jest w cenie lub też głęboko w cenie, każdy spadek instrumentu bazowego o 1$ przekłada się więc na wzrost ceny o 1$.

Analogicznym przypadkiem będzie opcja kupna z deltą równą 1, wówczas każdy wzrost indeksu bazowego o 1$ spowoduje wzrost ceny opcji o 1$. Gdy dla opcji kupna delta jest ujemna, oznacza to, że każdy wzrost ceny instrumentu bazowego powoduje spadek ceny opcji. W statystyce delta jest miarą prawdopodobieństwa możliwości realizacji opcji w terminie. Ryzyko delty dotyczy w całości zmiany ceny instrumentu bazowego. Wysokie wartości delty przy opcji kupna wskazują na duże prawdopodobieństwo realizacji opcji. W związku z tym, dla delty 0,5 występuje 50% prawdopodobieństwo możliwości realizacji opcji w terminie jej wykonania.

Ryzyko Gammy

Delta nie jest stała, zmienia się razem ze zmianą ceny instrumentu bazowego. Dlatego też współczynnik gamma ukazuje nam ryzyko niestabilności delty. Niewielka wartość gammy oznacza, że zmiana ceny instrumentu bazowego w małym stopniu wpływa na zmianę wartości delty. Jeśli natomiast wielkość gammy jest znacząca, oznacza to, że zmiana instrumentu bazowego wpływa w większym stopniu na zmianę delty.

Gamma = ∆ zmiana delty / ∆ zmiana kursu akcji

Gamma jest największa dla opcji ITM. Wysokość gammy zależy również od terminu realizacji opcji, czym więc ten okres będzie krótszy, tym współczynnik gammy będzie większy. Przykładowo, jeżeli cena instrumentu bazowego wzrośnie o 1$, podczas gdy delta wzrasta z 0,5$ do 0,6$ to gamma tej opcji będzie wynosiła 0,1$.

Ryzyko Thety

Wskaźnik Thety może też być nazywany czynnikiem czasu. Jest on wynikiem upływającego czasu do wygaśnięcia opcji. Wskaźnik thety określa więc, o ile zmieni się cena opcji, gdy upłynie jednostka czasu. Przy założeniu niezmienności ceny instrumentu bazowego, każdy dzień trwania opcji przynosi spadek jej wartości. Jest to spowodowane tym, że kontrakt opcyjny bliższy terminowi wykonania, będzie wart mniej niż analogiczny kontrakt z dłuższym terminem wykonania.

Przykładowo wskaźnik thety dla opcji call z terminem wykonania 18.12.2018 wynosi -0,1017. Natomiast dla opcji call z tą samą ceną wykonania, ale z terminem realizacji 31.12.2018 wynosi już tylko -0,0476. Oznacza to, że w przypadku pierwszej opcji upływ jednego dnia powoduje spadek ceny opcji o 10,17 centa, w przypadku drugiej opcji tylko 4,76 centa.

Ryzyko Vegi

Jeżeli pozostałe współczynniki pozostają stałe, to zmiana ceny opcji może zostać zmodyfikowana w wyniku zmiany rynkowej oceny zmienności implikowanej.

Vega = ∆ zmiana ceny opcji / jednopunktowy wzrost zmienności implikowanej

Zmienność implikowana (Implied Volatility) pokazuje, jak dany instrument może zmieniać się w przyszłości. Jest to podstawowa różnica między zmiennością historyczną a zmiennością implikowaną. W przypadku, gdy wartość opcji posiada dodatni współczynnik vega, to wzrost zmienności implikowanej spowoduje przyrost ceny opcji. Natomiast, gdy jest ona ujemna, to wzrost zmienności implikowanej obniży cenę opcji. W przypadku dużej vegi, cena opcji jest bardzo wrażliwa nawet na małe wahanie zmienności implikowanej.

Ryzyko Rho

Jest to kolejny wskaźnik wrażliwości ceny opcji, opisuje zmianę jej ceny ze względu na zmianę stóp procentowych. Wskaźnik ten odzwierciedla koszt utrzymania opcji jako alternatywnego kosztu kapitału, czyli nieosiągniętego lub też straconego zysku z innych lokat kapitałowych. Wpływ zmian stóp procentowych nie jest największy, ponieważ w ostatnim czasie nie obserwuje się nagłych zmian ich wartości.

Opcje  – podsumowanie pierwszej części

Zdaje sobie sprawę, że powyżej przedstawiono samą teorię, jednak w odróżnieniu od podręczników akademickich wykorzystamy ją na rynku. Osobiście na rynku opcji dostępny jestem od ponad roku. Przygotuj się na dalszą część.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here